بهداشت در جایگاه سوخت ، مهم اما در حاشیه

نکات برگزیده مطلب
  • کرونا در جایگاه سوخت
  • کرونا
  • بهداشت در جایگاه سوخت
  • آموزش بهداشت جایگاه سوخت

جایگاه های عرضه بنزین در سراسر شهر تهران پراکنده شده اند و روزانه طیف وسیعی از افراد برای سوخت­گیری و دریافت این فرآورده به این جایگاه ها مراجعه می نمایند؛ افرادی با فرهنگ های متفاوت، سطح آگاهی و تحصیلات گوناگون، که این عوامل قادرند زمینه را برای بروز اعمال ناایمن در چنین محیطی تشدید نماید و موجبات بروز مشکلات بهداشتی، زیست محیطی و ایمنی را فراهم آورد.

 نقش جایگاه های عرضه سوخت به عنوان آخرین و کلیدی ترین حلقه از زنجیره عرضه سوخت بسیار مهم و قابل توجه است. امروزه با توجه به افزایش روز افزون تقاضای سوخت در کشور که تابع عواملی همچون جمعیت، تولید و عرضه وسائط نقلیه است، اهمیت جایگاه های سوخت بیش از پیش شده است. هم اکنون شهر تهران تقریبا دارای 411 جایگاه عرضه فرآورده می باشد که در تمام سطح شهر گسترده گشته اند که حدود 53 درصد از این جایگاه ها همجوار خانه ها و حدود 24 درصدشان در مجاورت اماکن عمومی، تجاری و اداری و راه های اصلی شهر قرار گرفته اند.

 همچنین ماهیت بنزین و خاصیت اشتعال پذیری بالای آن، جایگاه های عرضه بنزین را به یکی از پر مخاطره ترین محل ها برای شهروندان تبدیل نموده است؛ محلی که عدم توجه به آن می تواند در بروز بحران های شهری نقش آفرین باشد. عوامل متعددی نظیر آموزش، و همچنین بستر فرهنگ ساز و اطلاع رسان جامعه نقش به سزایی در کاهش خطاهای انسانی، و همچنین کنترل سوانح و استقرار سیستم مدیریت پایدار ایمنی، بهداشت و محیط زیست در جایگاه های عرضه بنزین ایفا می نمایند.

بهداشت در جایگاه سوخت

لزوم آموزش­ ایمنی و بهداشت در جایگاه سوخت

در بررسی ها انجام شده پیرامون مدیریت ایمنی، بهداشت، محیط زیست شاهد حلقه مفقوده استقرار پایدار این سیستم، در مبحث آموزش و فرهنگ سازی ایمنی در میان شهروندان بودیم. در کشور ما این خود شهروندان هستند که وظیفه سوختگیری وسائط نقلیه خویش را بر عهده دارند.  وظیفه ایی که برای آن هیچ گونه آموزش رسمی ندیده اند، آموزش هایی که می تواند آگاهی و شناخت شهروندان را افزایش داده و میزان خطای انسانی آنها را تا حد قابل قبولی کاهش دهد و موجبات کنترل سوانح نا خواسته را فراهم آورد.

 بنابراین در این محتوا سعی شده تا با قبول شرایط فعلی جایگاه های عرضه بنزین از لحاظ (تجهیزات، الزامات، استانداردها و غیره) و تنها از طریق اتکاء به آموزش، خصوصا آموزش های شهروندی زمینه را برای فرهنگ سازی ایمنی، کاهش خطاهای انسانی و افزایش مشارکت شهروندان در تامین ایمنی، برای خود و سایر شهروندان فراهم آورد.

عمده پژوهش های انجام شده در زمینه مدیریت ایمنی، بهداشت، محیط زیست جایگاه ها معطوف به جایگاه های عرضه گاز طبیعی فشرده، آن هم به منظور شناسایی و ارزیابی ریسک این قبیل جایگاه ها بوده است. بنابراین خلاء یک نگرش جامع پیرامون جایگاه های عرضه سوخت همواره احساس می شود، نگرشی که قادر باشد با دیدی همه جانبه به مدیریت ایمنی، بهداشت، محیط زیست بنگرد و به نقش آموزش به منظور کاهش خطاهای انسانی و اعمال نا ایمن نیز توجه نماید.

به شکل کلی عوامل متعددی در بروز یک سانحه نقش آفرینی می کنند، که اعمال نا ایمن با سهم بیش از 80 درصدی خود، یکی از مهمترین آن­ها می باشد، بنابراین شناخت نیاز های آموزشی و تلاش برای رفع آنها تاثیر بسزایی در کاهش خطاهای انسانی و به تبع اعمال نا ایمن ایفا می کند.

بهداشت در جایگاه سوخت

میزان آگاهی مردم از الزامات بهداشتی در جایگاه سوخت

برای بررسی هر چه بهتر میزان آگاهی مردم از موارد بهداشتی و به طور کلی HSE در یک جایگاه سوخت، از یک پژوهش کمک می­گیریم. جامعه آماری این پژوهش شامل کلیه شهروندانی است که ساکن منطقه 5 شهرداری تهران هستند. از یکی از جایگاه های عرضه بنزین در این منطقه به طور مستمر استفاده می کنند.

نمونه آماری این پژوهش را بخشی از ساکنین منطقه 5 شهرداری تهران که از استفاده کنندگان مستمر از جایگاه های عرضه بنزین در سطح منطقه 5 شهرداری تهران هستند تشکیل می دهند، لازم به ذکر است که افراد آشنایی کامل با جایگاه های عرضه بنزین و همچنین مخاطرات بلقوه آن کسب نموده و به خوبی می توانند ارزیابی کننده تاثیرات جانبی مثبت و منفی آن باشند.

برای تعیین حجم نمونه، از روش کوکران استفاده شده است، که با در نظر گرفتن جمعیت 896795 نفری منطقه ( طبق اعلام سایت شهرداری منطقه 5 شهر تهران) و میزان نمونه برای این بخش 384 نفر است. لازم به ذکر است که تعداد جمعیت زیر 20 سال منطقه ( حدود 224058 نفر) نیز در تعیین حجم نمونه مورد توجه قرار گرفته است. علت این امر اوجه به پیامد­های رفتاری و اعمال کلیه افراد ( نوجوان، جوان، میان سال، پیر، مذکر و مونث) می­‌باشد، که حتی ممکن است به عنوان مسافر نه راکب اصلی خودرو به جایگاه های عرضه بنزین وارد شوند. خواه ممکن است این افراد سنی پایین تر از 20 سال داشته باشد.

محدوده مکانی یا جغرافیایی پژوهش بمنظور جمع آوری اطلاعات و انجام پژوهش شامل کلیه جایگاه های عرضه بنزین فعال در سطح منطقه ۳ شهرداری تهران به شرح زیر می باشد:

1 – جایگاه شماره 136

2 – جایگاه شماره 177

3 – جایگاه شماره 178

4 – جایگاه شماره 218

5 – جایگاه شماره 170

6 – جایگاه شماره 44

در این پژوهش افراد جامعه آماری بر اساس معیار­های گوناگونی تقسیم بندی شده­‌اند. جنسیت، سن، میزان درآمد، تحصیلات، وضعیت تاهل و شغل تقسیم بندی می­‌شوند. سپس از این افراد سوالاتی در رابطه با بهداشت در جایگاه سوخت و ملزومات HSE پرسیده شده است. با توجه به پاسخ افراد به این سوالات میزان آگاهی افراد در زمینه­های مختلف بهداشت جایگاه به صورت کیفی آورده شده است:

یافته های حاصل از پرسشنامه پژوهشخیلی زیادزیادمتوسطکمخیلی کم
میزان آگاهی از نقش مشارکت و تاثیرات فرد در زمینه مدیریت HSE در جایگاه های عرضه بنزین2.1%11.2%31%35.7%20.1%
میزان آگاهی از پیامدها و تاثیرات بهداشتی و زیست محیطی مواجه با فرآورده بنزین6%10.2%40.1%26.8%16.9%
میزان آگاهی نسبت به رعایت مسائل ایمنی فرآورده بنزین در جایگاه های عرضه آن6.5%11.7%36.2%29.2%16.4%
میزان آگاهی از پیامدهای رفتاری فرد در زمینه ایمنی، بهداشت و محیط زیست در جایگاه های عرضه بنزین1%5.5%33.1%40.6%19.8%

مردم، مهم ترین نقش در بهداشت جایگاه

طبق تجزیه و تحلیل یافته های پاسخگویی به مورد دوم و سوم پرسشنامه توسط شهروندان و استفاده کنندگان مستمر از جایگاه­های عرضه بنزین موجود در سطح منطقه 5 شهرداری تهران در می یابیم؛ که طیف وسیعی از پاسخگویان میزان آگاهی و دانسته های خویش را پیرامون پیامدهای بهداشتی و زیست محیطی بنزین، و همچنین مسائل مرتبط با ایمنی آن در دسته خیلی کم تا متوسط ارزیابی می نمایند.

 همچنین ارزیابی نتایج حاصل از مصاحبه های رو در رو و نظرسنجی های اینترنتی، کمبود آگاهی و شناخت دقیق در میان شهروندان را بیشتر آشکار می سازد. هر ماده تولیدی در جهان دارای MSDS (برگه­ اطلاعات ایمنی مواد) می باشد که در اختیار کلیه مصرف کنندگان آن قرار می گیرد. این برگه موجب آگاهی مصرف کننده از ماهیت ماده مورد استفاده می شود.

به طور کلی اطلاعاتی که از طریق MSDS در اختیار افراد قرار می گیرد شامل: نام علمی ماده، مخاطرات، کمک های اولیه، روش های اطفاء حریق ماده، روش های کاهش حوادث، کنترل میزان مواجه، پایداری و واکنش پذیری، مشخصات اکولوژی و زیست محیطی ماده، توصیه های لازم جهت امحاء مواد زاید و … می باشد.

در جایگاه های عرضه بنزین خود شهروندان هستند که در آخرین حلقه از عرضه و توزیع فرآورده های نفتی نقش آفرینی می کنند. این خود شهروندان هستند که سوختگیری خودروها را انجام می دهند. همچنین طیفی از افراد مختلف تحت عنوان مسافر به همراه خودرو وارد جایگاه های عرضه بنزین می شوند. بنابراین کمبود آگاهی و شناخت از مسائل بهداشتی، زیست محیطی و ایضا ایمنی درباب این فرآورده (بنزین) بسیار حایز اهمیت است. پیوسته در جهت رفع این نیازهای آموزشی باید تلاش شود.

بهداشت در جایگاه سوخت

با سنجش میزان آگاهی شهروندان از طرق مختلف، پیرامون برگه اطلاعات ایمنی این ماده شیمیایی در می یابیم که میزان آگاهی آنها در سطحی پایین تر از حد قابل قبول قرار دارد. چون جایگاه های عرضه بنزین جزء امکان پرخطر با الویت بالا هستند؛ باید تلاش شود که آگاهی اقشار و طیف های مختلف جامعه پیرامون مسائل HSE این ماده شیمیایی افزایش یابد.

بنابراین با استناد به تجزیه و تحلیل پاسخگویی شهروندان به مورد­های 2 و 3 پرسشنامه و ایضا مصاحبه ها و نظر سنجی های انجام شده و تجزیه و تحلیل سوانح جایگاه های عرضه بنزین در دنیا می توان نتیجه گرفت که میزان آگاهی شهروندان نسبت به مسائل بهداشتی، زیست محیطی و ایمنی بنزین کم است.

همچنین به دلیل این که میزان آگاهی شهروندان نسبت به مسائل بهداشتی، زیست محیطی و ایمنی بنزین کم است، به طبع آن نقش مشارکت و تاثیرات شهروندان در زمینه مدیریت ایمنی، بهداشت، محیط زیست، در جایگاه های عرضه بنزین و همچنین آگاهی آنها از پیامدهای رفتاری خود در زمینه ایمنی، بهداشت، محیط زیست در جایگاه های عرضه بنزین نیز کم خواهد بود.

 گواه این مطلب را می توان از طریق استناد به یافته های مورد­های 1 و 4 پرسشنامه بدست آورد؛ با ارزیابی و تجزیه یافته های مورد­های 1 و 4 در می یابیم.  بیشترین پاسخ ها در طیف کم واقع شده اند و این طیف دارای بیشترین فراوانی و درصد فراوانی می باشد.

اقدامات ناکافی در زمینه آموزش بهداشت

لازمه مشارکت و آگاهی از پیامدها توسط شهروندان در باب مسائل ایمنی، بهداشت و محیط زیست در جایگاه های عرضه بنزین، شناخت و آگاهی از ماهیت خود بنزین و نحوه سوخت­ گیری بهداشتی می باشد. این مهم محقق نخواهد شد، مگر این که آگاهی شهروندان نسبت به مسائل بهداشتی، زیست محیطی و ایمنی بنزین و سوخت گیری افزایش یابد.

آموزش و توانمندسازی شهروندان در حوزه مدیریت ایمنی، بهداشت و محیط زیست نقش بسیار حائز اهمیتی را در کاهش خطاهای انسانی و به طبع کاهش اعمال نا ایمن در جایگاه های عرضه بنزین ایفاء می نماید و همین عامل نقش بسیار مهمی در کنترل انواع سوانح برعهده دارد.

این طیف از آموزش متاسفانه مورد بی توجهی قرار گرفته است. اقدامات بخش های مسئول در این زمینه متناسب با مدیریت پایدار و نوین HSE نمی باشد. جایگاه های عرضه بنزین با توجه و قبول کلیه شرایط فعلی آنها اعم از تجهیزات، استانداردها و … قادراند در کنار آموزش های مناسب جهت کلیه آحاد جامعه، شانس وقوع انواع سوانح را، کاهش دهند.

بهداشت در جایگاه سوخت

آگاه نبودن اقشار مختلف جامعه از موارد حفظ بهداشت و همچنین نحوه رفتار و عملکرد ایمن در جایگاه سوخت، می­تواند پیامد­های بسیار بدی را به دنبال داشته باشد. به بعضی از این موارد بهداشتی در جایگاه اشارات کافی در مکان­های مختلف شده است و مردم تا حدودی با آن­ها آشنایی دارند. برای مثال اکثر مردم می­دانند سیگار کشیدن یا استفاده از تلفن همراه در جایگاه سوخت ممنوع است. یا در هنگام سوخت­گیری در جایگاه CNG سرنشینان خودرو موظف­اند از خودرو پیاده شوند و در مکان ایمن درنظر گرفته شده منتظر بمانند.

اما نکاتی برای بهداشت در جایگاه سوخت وجود دارد که به آن­ها کمتر پرداخته شده و مردم با آن­ها آشنا نیستند. برای مثال بسیاری از مردم از ویژگی­های خطرناک بنزین تنها از قابلیت اشتعال بالای آن آگاهی دارند. در صورتی که بخار بنزین بسیار خطرناک است. همچنین بنزین با توجه به دمای تبخیر پایین، به راحتی بخار می­شود. این موضوع می­تواند برای مراجعین و کارکنان جایگاه سوخت بسیار خطرناک و مضر باشد که در محتوای جایگاه سوخت آلوده تر از سرویس بهداشتی بررسی شده است.

کمین کرونا در جایگاه سوخت

اما مشکل بهداشتی دیگری در جایگاه­های سوخت وجود دارد که می‌­توان گفت در ایران به هیچ وجه به آن پرداخته نشده است. سطوحی در جایگاه­های سوخت وجود دارد که روزانه توسط هزاران نفر لمس می­‌شوند. از این سطوح می­توان به نازل و دکمه­‌های دیسپنسر اشاره کرد. در هنگام انجام فرآیند سوخت­گیری تمامی این سطوح توسط شخص لمس می­شود. این موضوع باعث انتقال انواع آلودگی­ها و شیوع بیماری­های مختلف از جمله کرونا و آنفلونزا می­‌شود.

تعداد بسیار کمی از مردم حتی پیرامون میزان آلودگی نازل یا دکمه­‌های دیسپنسر اطلاع دارند. این موضوع باعث شده تا طبق داده کاوی اطلاعات مبتلایان بیماری کرونا، جایگاه سوخت یکی از اصلی ­ترین نقاط انتقال ویروس کرونا شناخته شود. به نظر می­رسد اگر قبل از شیوع این چنین بیماری‌­های خطرناکی، بهداشت در جایگاه سوخت به صورت جامع و کامل­تر به عموم مردم آموزش داده می‌­شد.

در حال حاضر نیز باید اطلاع رسانی پیرامون بهداشت در جایگاه سوخت به صورت گسترده تر انجام گیرد. لازم به ذکر است با اضافه کردن تعداد اپراتور­ها، به طور کامل سوخت­گیری توسط اپراتور انجام شود. همچنین تجهیزات بهداشتی اعم از دستکش یکبار مصرف مواد ضدعفونی در جایگاه تعبیه شود. تا فرد در هنگام سوخت گیری، از دستکش استفاده کند یا دستشان را پس از پایان عملیات، ضد عفونی کند.

روش کوکران: فرمول کوکران یکی از پرکاربردترین روش‌ها برای محاسبه حجم نمونه آماری است. ویلیام کوکران William Cochran به سال ۱۹۳۱ فرمولی را برای محاسبه حجم نمونه ابداع کرد. با استفاده از این فرمول می توان حداقل حجم نمونه لازم را از یک جامعه آماری برآورد کرد.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا