شیر کروی که به نام های شیر بشقابی، شیر ساچمه ای و گلوب ولو در فارسی نیز معروف است گونه از شیرآلات است که معمولا به منظور کنترل دبی جریان سیال از آن ها در صنایع مختلفی مانند صنایع نفت و گاز، پتروشیمی و آب استفاده می کنند.
شیر کروی شیری است که به دلیل ظاهر کره (Globe) گونه اش کروی نامیده می شود. در آن معمولا یک دیسک به شکل مخروط ناقص یا نیم کره ای طراحی شده است که می تواند میزان جریان سیال عبوری را کنترل کند. مقاومت شیر کروی ابزار دقیق نسبت به سایر شیرها بیشتر است. کاربرد شیر کروی یا گلوب ولو در خطوط انتقال سیالاتی مانند مایعات، گاز ها و سیالاتی که دارای ذرات معلق هستند، می باشد.
گلوب ولو یا شیر کروی معمولا دارای چهار جز اصلی ساقه، درپوش، دیسک و بدنه می باشد. در شیر های کروی یک دیسک یا پلاگی (plug) که به ساقه یا استیم (Stem) متصل می باشد که با بالا و پایین رفتن آن درون درپوش یا بونت (Bonnet) سبب باز و بسته شدن شیر می شود. باز و بسته شدن شیر های کروی می تواند به صورت دستی یا خودکار توسط عملگر ها (اکچویتور ها) نیز انجام شود.
همانطور که گفته شد شیر کروی یا گلوب ولو که به عنوان شیر ساچمه ای نیز شناخته می شود، در بیشتر موارد برای کنترل جریان سیال به کار می رود. این شیر افت فشار بیشتری نسبت سایر شیرآلات صنعتی مانند شیر کشویی، دروازه ای و توپی، دارد بنابراین در مواردی که افت فشار اهمیت زیادی نداشه باشد استفاده می شود. همچنین می‌تواند در سرویس‌های آب آشامیدنی، شیمیایی، هوا، روغن کاری و تقریباً همه سرویس‌هایی که در آن ها آب‌بندی و ایمنی اهمیت بالایی داشته و همچنین افت فشار در آن‌ها مهم نباشد مورد استفاده قرار گیرد.
شیر های کروی را با توجه به مدل طراحی بدنه و یا طراحی دیسک و یا جنس بدنه به انواع مختلفی دسته بندی می کنند. در دسته بندی بر اساس نوع دیسک یا همان مجرابند، سه مدل شیر کروی با دیسک توپی (Ball disc Globe valve)، گلوب ولو با دیسک مخروطی (Plug disc globe valve) و شیر کروی با دیسک ترکیبی (Composition disc Globe valve) که رایج ترین آن ها هستند ارائه شده است.
از مدل دیسک توپی معمولا در سیستم های با فشار و دمای پایین استفاده می شود. اگر چه این مدل قابلیت کنترل جریان سیال را داشته اما به طور کلی جهت باز و بسته کردن جریان سیال استفاده می شود.
مدل دیسک ترکیبی دارای یک حلقه غیر فلزی محکم روی دیسک بوده که باعث آب بندی محکم شیر هنگام بسته شدن آن می گردد.
دیسک مخروطی:
دیسک مخروطی رایج ترین نوع دیسک در شیرهای کروی است که به دلیل ساختار خود شرایط بهتری را برای عبور جریان نسبت به دو مدل قبلی ایجاد می کند و در طرح های مختلفی نیز تولید می شوند.
در تقسیم بندی دیگر، بر اساس بدنه نیز آن ها را به شیر کروی نوع Z (Z-Body type Globe Valve)، شیر کروی نوع زاویه ای ( Angle Pattern Globe Valve) یا شیر بشقابی 90 درجه ای و شیر کروی نوع Y (Y-Body type Globe Valve)، دسته بندی می کنند که سری Z رایج ترین مدل بدنه در بین سایر مدل های شیر کروی است. ورودی و خروجی شیر کروی z به صورت z گونه ای طراحی شده اند که در آن سیال 180 درجه چرخش دارد به این صورت که در ورود سیال به انحنای اول شیر 90 درجه و هنگام عبور از انحنای دوم نیز 90 درجه دیگر چرخش می کند و سپس خارج می شود. در شیر کروی y شکل، ساقه و دیسک نسبت به نشینمنگاه دارای زاویه ای تقریبا 45 درجه ای هستند که شکل شبیه y را تداعی می کنند. این مدل شیر افت فشار کمتری را باعث می شود چرا که سیال چرخش کمتری دارد.
کلیه ی انواع شیر ساچمه ای باید بر اساس استاندارد ساخت BS 1873 باشند و بر اساس API 598 آزمایش شوند.
شیر های کروی از جمله شیرآلات صنعتی، با توجه به کاربردی که دارند دارای مزایا و معایبی هستند که در هر کاربرد این موارد متفاوت هستند اما به صورت کلی از مزایای شیر ساچمه ای می توان به موارد زیر اشاره کرد:
و همچنین به صورت کلی برای معایب استفاده از شیر های کروی می توان موارد زیر را ذکر کرد:
اما اگر به هنگام خرید شیر کروی به نکات زیر دقت نکنید ممکن است معایب استفاده از این شیر ها در کاربرد مورد نظرتان بیشتر شود.
از جمله نکاتی که باید در نصب شیر های کروی به آن دقت کنید این است که باید هم جهت با فشار جریان سیال نصب شود.
قبل از نصب شیر کروی مطمئن شوید که داخل شیر خشک بوده و هیچ گونه مایع و رطوبتی وجود نداشه باشد. دقت کنید که در هنگام نصب، پیچ های شیر را به صورت ضربدری ببندید.
نکته: توجه به این نکته ضروری است که شیر کروی در یک جهت کار می کند که این جهت با علامت یک فلش روی بدنه شیر مشخص شده است.
قبل از نصب شیر، یک بار شیر را به طور کامل باز و بسته کنید و سپس شیر را در حالت باز قرار دهید. توجه کنید که هنگام بستن شیر آن را بیش از حد محکم نبندید. این کار فشار اضافی به شیر وارد می کند. اگر شیر مشکل نشتی دارد، احتمالا مشکل از نشیمنگاه یا دیسک شیر است. برای تست اولیه شیر، فشار خط لوله را به آرامی افزایش دهید تا مطمئن شوید که فلنج ها و پیچ و مهره ها به درستی نصب شده و آب بندی شیر به درستی انجام شده باشد.
لازم است بدانید که عملکرد و طول عمر یک شیر، به نگهداری مناسب آن بستگی دارد. همیشه باید از نصب و عملکرد مناسب شیر مطمئن باشید. جهت پی بردن به خرابی یا نشتی احتمالی در شیر های کروی، همانند سایر شیرآلات صنعتی، نیاز است طبق یک برنامه زمانبندی منظم، بازرسی های منظمی از قسمت های بیرونی و داخلی شیر انجام شود. دوره زمانی مناسب جهت بازرسی، به نوع سیال، میزان فشار وارد شده به شیر و میزان باز و بسته شدن شیر در روز بستگی دارد. هنگام جداسازی شیر از خط لوله جهت تعمیر یا بازرسی، دقت کنید که فشاری در خط وجود نداشته نباشد و همچنین دمای شیر به دمای اتاق رسیده باشد.
ابتدا بدنه شیر را بررسی کنید که خوردگی یا نشتی نداشته باشد. سپس حرکت ساقه شیر را بررسی کنید زیرا این قطعه معمولا در اتباط با قطعات دیگر قرار دارد و احتمال کثیفی و چسبیدن ذرات مختلف به آن وجود دارد. اگر قطعاتی مانند پیچ و مهره و واشر های شیر دچار فرسودگی شده باشند نیاز است که آن ها را تعویض کنید. در انتها بدنه شیر را تمیز کرده و همچنین دقت کنید که روی عملگر دستی شیر ماده چربی یا گریس وجود نداشته باشد تا شیر به راحتی باز و بسته شود. جهت تعویض دیسک خراب ابتدا باید پیچ و مهره های درپوش شیر را باز کرده و سپس دیسک آسیب دیده را خارج نمود.
نگهداری و تعمیر قطعات داخلی شیر کروی نسبتا آسان است زیرا از قسمت بالای شیر به راحتی می توان به دیسک و نشیمنگاه دسترسی داشت. ابتدا قطعات شیر را طبق دستورالعمل شرکت تولید کننده باز کنید. سپس تمام قسمت های داخلی شیر را از نظر فرسودگی و خوردگی بررسی کنید. جهت از بین بردن خراش های کوچک روی سطوح، می توانید از مواد مناسب یا از ماشین های مخصوص ساینده استفاده کنید. هنگام بستن شیر، جهت آب بندی بهتر، می توانید اورینگ و گسکت های شیر را نیز تعویض کنید.
حال که با اجزا، انواع و مزایا و معایب یکی مهم ترین شیرآلات صنعتی یعنی شیرهای کروی آشنا شدید می توانید از شرکت اینرژی فروشگاه تخصصی شیر آلات صنعتی به خصوص شیر ساچمه ای، ضمن اطلاع از قیمت شیر کروی، خرید آنلاین شیر کروی را داشته باشید.
فروش انواع شیر کروی (Globe valve) یا شیر ساچمه ای در سایت اینرژی؛ مرجع تخصصی شیرآلات صنعتی در ایران. برای اطلاع از جدیدترین قیمت های شیرهای ساچمه ای با شماره های ۰۹۹۱۲۰۵۵۷۲۴، ۸۸۵۲۲۲۷۶-۰۲۱، ۸۶۱۲۱۸۹۴-۰۲۱ تماس حاصل فرمایید.
