نصب شیر یکطرفه (Check Valve) یکی از اقدامات ضروری در سیستم‌های صنعتی و خانگی است که از برگشت سیال جلوگیری می‌کند. در این شیر، سیال تنها در یک جهت حرکت می‌کند و مسیر برگشت مسدود میشود. این نوع شیر در تجهیزات مختلفی مانند پمپ‌ها، جک‌های هیدرولیک، نیروگاه‌ها، صنایع شیمیایی و همچنین در منازل پس از کنتور آب یا روی لوله ورودی آبگرمکن مورد استفاده قرار می‌گیرد.
با گذر زمان، چک ولو نیز مانند سایر قطعات دچار خرابی شده و نیاز به تعویض پیدا می‌کند.
در ادامه این مقاله به علائم خرابی و نحوه تعویض و نصب شیر یکطرفه پرداخته شده است. ابتدا به بررسی انواع شیر یک طرفه میپردازیم .
انواع شیر یکطرفه
شیرهای یک طرفه یا شیر خودکار را می توان به موارد زیر تقسیم بندی کرد:
شیر یک طرفه دریچه ای
در شیر یک طرفه لولایی یا دریچه ای (Swing Check Valve)، از یک دیسک استفاده شده که به وسیله یک پین به صورت عمودی به بدنه لولا می شود. با افزایش فشار سیال، دیسک تا 90 درجه در جهت ورودی باز شده و اجازه عبور سیال را می دهد. سپس، با افت فشار و تغییر مسیر جریان، دیسک به واسطه وزن خود به پایین برگشته و مسیر جریان را مسدود می کند تا از بازگشت سیال جلوگیری شود. تلاطم و آشفتگی در این نوع شیر بسیار کم بوده و معمولا در طراحی خطوط پایپینگ همراه با شیر دروازه ای استفاده می شود. این شیرها اغلب به صورت افقی نصب می شوند؛ اما در حالت عمودی با جریان بالا رونده نیز قابل استفاده است. اما، توصیه می شود که در خطوطی که سیال دارای تلاطم و آشفتگی بوده و امکان آسیب ناشی از ضربه های جریان به دیسک و اجزای آن وجود دارد، از این نوع شیر استفاده نشود.
شیر یک طرفه دریچه ای ویفری
ساختار کلی شیر یک طرفه دریچه ای ویفری (Swing type wafer Check Valve) همانند نوع قبل بوده با این تفاوت که نوع بدنه و روش اتصال آن متفاوت می باشد. بدنه این شیرها نسبت به شیرهای دریچه ای طول کمتری داشته و به همین دلیل نصب و اتصال آن در خطوط لوله به صورت بین فلنجی انجام می گیرد؛ در حالی که شیرهای دریچه ای معمولا با استفاده از پیچ و مهره و فلنج به خطوط لوله متصل می شوند. در پروژه هایی که فضای کافی وجود ندارد، استفاده از شیر ویفری در اولویت است. از مزایای شیر یک طرفه لولایی ویفری می توان به وزن کم، ابعاد کوچک، آب بند کردن به صورت فلز به فلز و همچنین سهولت در تعمیر و نگهداری به دلیل وجود قطعات کم اشاره کرد.
شیر یکطرفه سوپاپی یا دیسکی
شیر خودکار سوپاپی یا چک ولو دیسکی شامل یک دیسک و فنر است. در این نوع شیر، دیسک به صورت افقی به سقف شیر متصل شده و با افزایش فشار سیال، فنر جمع شده و دیسک مسیر جریان را باز می کند، و به این ترتیب اجازه عبور سیال فراهم می شود. این شیرها از جنس های مختلفی مانند برنج، چدن، فولاد، استیل، نیکل، آلومینیوم، برنز تولید و عرضه می شوند. در سیستم های بوستر پمپ، اغلب از این نوع شیرها استفاده می شود.
شیر یک طرفه دابل دیسک
شیر یک طرفه دابل دیسک (Split Disk Check Valve) یا دیسک دو تکه در دو نوع لولایی و دارای فنر برگشت تولید می شود. در این نوع شیر، دیسک های مجرابند با استفاده از یک پین در مرکز شیر قرار گرفته اند. این دیسک ها به صورت هماهنگ عمل باز و بسته شدن را انجام می دهند. این شیرها به ویژه برای سیالات با فشار بالا و متلاطم مناسب هستند. شیر یک طرفه دابل دیسک با کمترین افت فشار باز شده و اجازه عبور سیال را می دهد. همچنین، در صورت بروز مشکل یا گرفتگی در یکی از دیسک ها، دیسک دوم همچنان جریان سیال را برقرار کرده و از مسدود شدن خط لوله جلوگیری می کند.
شیر دیسک بالا رونده یا پیستونی
در شیرهای یک طرفه پیستونی یا بالا رونده، نیروی سیال از زیر به پیستون وارد شده و موجب بلند شدن آن از نشیمنگاه خود می گردد. پس از قطع جریان، پیستون به واسطه وزن خود و یا فنر تعبیه شده به محل قبلی خود باز می گردد. این نوع شیرها به گونه ای طراحی شده اند که با حداقل فشار قابلیت باز شدن (بالا رفتن) داشته و به دلیل ساختار خاص خود، به صورت ضربه ای عمل نمی کنند. به همین دلیل، در خطوطی که جریان متلاطم دارد، بسیار کاربردی هستند. شیر بالا رونده اغلب برای سیالات با لزجت پایین استفاده می شود و به دو دسته کلی پیستونی و توپی تقسیم می شود. لازم به ذکر است که برای خطوط عمودی، بهتر است که از نوع فنر دار استفاده گردد.
شیر یکطرفه توپی
این شیر همانند شیر پیستونی یا بالارونده بوده و به دلیل شکل توپ مانند مجرابند خود، به شیر یک طرفه توپی معروف است. وقتی سیال در این شیر جریان می یابد، توپ مجرا بند به سمت بالا حرکت کرده و اجازه عبور سیال را می دهد. با کاهش فشار و برگشت سیال، توپ به جایگاه اولیه خود بازگشته و مسیر را می بندد. در برخی مدل ها، فنری برای تسریع در بسته شدن توپی وجود دارد. از مزایای این شیر می توان به کارکرد بدون صدا و اصطکاک پایین آن به خاطر شکل کروی مجرابند اشاره کرد.
شیر دیسک مایل (شیر یکطرفه با دیسک کج)
شیر دیسک مایل (شیبدار) همانند نوع دریچه ای بوده، اما برای کنترل جریان در فشارهای بالا طراحی شده است. به این ترتیب، اگر فشار پشت شیر به حد نصاب لازم نرسد، اجازه عبور جریان داده نخواهد شد. همچنین، اگر جریان برگشتی به حد معینی نرسد، شیر مانع از بازگشت آن نخواهد شد. به این دلیل به عنوان چک ولو شیر برگشتی نیز شناخته می شود. بنابراین در این نوع شیر یک فشار حداقلی برای باز شدن آن تعیین شده است.
شیر یک طرفه وزنه ای
شیر یک طرفه وزنه ای (Weight Check Valve) اغلب در سایزهای بزرگ و به صورت فلنجی در دو نوع وزنه ای و وزنه ای ترمزدار تولید می شود. مجرا بند این شیر با استفاده از اهرم و وزنه کنترل می شود. زمانی که فشار برگشتی سیال از فشار رفت بیشتر شود، اهرم به طور خودکار از برگشت سیال جلوگیری می کند. این فرآیند ممکن است با ضربه همراه باشد، اما در مدل وزنه ای ترمزدار این مشکل رفع شده و دیسک به آرامی بسته می شود تا از برگشت سیال جلوگیری کند. در طراحی پایپینگ که نیاز به تاخیر در بسته شدن مجرا بند وجود دارد، از شیر یک طرفه وزنه ای ترمزدار استفاده می شود.
شیر یکطرفه Non Slam
شیر یک طرفه Non Slam به دلیل طراحی خاص خود، بدون وارد آوردن ضربه به دیسک باز و بسته می شود و عملکرد آن به جریان سیال وابسته است. این شیر به منظور کاهش صدا در زمان باز و بسته شدن به کار می رود. از این نوع شیر برای جریان های پاک استفاده می شود، و برای شرایطی که ذرات معلق در سیال وجود دارد مناسب نیست.
جدول مقایسه شیرهای یکطرفه | ||
نوع شیر یکطرفه | مزایا | محدودیت |
دریچه ای (Swing Check Valve) | نصب و نگهداری آسان و هزینه کم | احتمال لرزش و صدا در دبی بالا |
دیسکی (Disc Check Valve) | طراحی فشرده و مناسب برای فضاهای محدود | آسیب پذیر در برابر رسوبات و آلودگی ها |
توپی (Ball Check Valve) | عدم نشتی و مناسب برای فشار بالا | امکان رسوب گیری |
پیستونی بالا رونده (Lift Check Valve) | مناسب برای کاربردهای با فشار بالا | پیچیدگی در طراحی و قیمت بالاتر |
دیسک مایل (Tilted Disc Check Valve) | قابلیت باز و بستن مجرا در فشارهای به خصوص | نیاز به نگهداری بیشتر |
وزنه ای (Weighted Check Valve) | بسته شدن آرام و جلوگیری از ایجاد ضربه ناگهانی | حساس به تغییرات حرارتی و لزوم تنظیم وزنه |
No Slim | وزن کم و عملکرد سریع و دقیق | هزینه بالاتر و نامناسب برای سیالات آلوده |
مزایای شیر یکطرفه در سیستم های لوله کشی
چک ولوها یا شیرهای یکطرفه دارای مزایای متعددی هستند. یکی از مهم ترین ویژگی های آن ها عملکرد خودکار بوده که بدون نیاز به نیروی خارجی انجام می شود. این شیرها همچنین به دلیل طراحی خاص خود، به سرعت عمل کرده و به همین دلیل در بسیاری از سیستم ها مورد استفاده قرار می گیرند.
با این حال، این شیرها دارای محدودیت هایی هستند؛ یکی از چالش های اصلی در این نوع شیرها، دشواری در تعیین وضعیت باز یا بسته بودن آن ها به دلیل محصور بودن تمام اجزا است. همچنین، در صورت خرابی، ممکن است دیسک در وضعیت باز باقی بماند که این موضوع می تواند مشکلاتی را در سیستم ایجاد کند.
بهترین شیر یکطرفه برای سیستم های آب و فاضلاب
بهترین شیر یک طرفه برای سیستم های آب و فاضلاب معمولا از نوع دیسکی یا لولایی است. جنس مناسب برای این شیرها معمولا از برنج، چدن یا فولاد ضد زنگ (استیل) انتخاب می شود، چرا که این مواد مقاومت خوبی در برابر خوردگی و سایش دارند. شیرهای دیسکی به دلیل طراحی ساده و کارآمد خود، جریان را به خوبی کنترل می کنند و میزان افت فشار کمی دارند. همچنین، شیرهای دریچه ای به دلیل اجزا و عملکرد ساده، گزینه مناسبی برای سیستم های آب و فاضلاب محسوب می شود. انتخاب جنس شیر نیز به شرایط خاص پروژه و نوع سیال بستگی دارد.
نصب و راه اندازی شیر یکطرفه به صورت گام به گام
برای نصب و راه اندازی شیر یک طرفه، به ترتیب مراحل زیر انجام می گیرد:
- ابتدا با توجه به نوع سیال و فشار کاری، نوع مناسب شیر انتخاب می شود.
- سپس شیر یک طرفه با توجه به جهت مجاز جریان آب، بین لوله های ورودی و خروجی قرار می گیرد. معمولا جهت مجاز جریان بر روی بدنه شیر مشخص شده است.
- سپس، با استفاده از اتصالات مناسب، شیر یک طرفه به لوله ها متصل می شود. برای این کار ممکن است به چسب، جوشکاری فلزات، پیچ و مهره یا سایر ابزارها نیاز باشد.
- در پایان، می توان پمپ را روشن کرده و یا شیر قطع و وصل را باز کرده و عملکرد شیر یک طرفه را بررسی کرد. اگر آب در جهت مجاز عبور کند و در خلاف آن قطع شود، به این معنی است که شیر یک طرفه به درستی نصب و راه اندازی شده است.
نصب شیر یکطرفه (Check Valve) یکی از اقدامات ضروری در سیستم‌های صنعتی و خانگی است که از برگشت سیال جلوگیری می‌کند. در این شیر، سیال تنها در یک جهت حرکت می‌کند و مسیر برگشت مسدود میشود. این نوع شیر در تجهیزات مختلفی مانند پمپ‌ها، جک‌های هیدرولیک، نیروگاه‌ها، صنایع شیمیایی و همچنین در منازل پس از کنتور آب یا روی لوله ورودی آبگرمکن مورد استفاده قرار می‌گیرد.
با گذر زمان، چک ولو نیز مانند سایر قطعات دچار خرابی شده و نیاز به تعویض پیدا می‌کند. در ادامه این مقاله به علائم خرابی و نحوه تعویض و نصب شیر یکطرفه پرداخته شده است.
علائم خرابی چک ولو
هنگامی که یک Check Valve خراب می شود. علائمی از قبیل نشتی سیال از محل آب بندی این مدل شیر، یکسره کار کردن پمپ در صورت استفاده از آن در سیستم پمپ آب و حرکت سیالات در خلاف جهت اصلی مشاهده می شود. حال که با علائم خرابی شیر یکطرفه آشنا شدید در ادامه به علت خرابی چک ولو و اینکه آیا راهکاری به منظور جلوگیری از بروز این مشکل وجود دارد پرداخته شده است.
علت خرابی شیر یکطرفه
علت خرابی این نوع از شیرآلات صنعتی میتواند مواردی همچون ضربات قوچی آب، جریان معکوس سیال، نصب، راه اندازی و نگهداری نامناسب از این شیر و رسوبات داخل لوله باشد که هریک از این موارد را به طور جداگانه مورد بررسی قرار داده ایم:
ضربات قوچی آب
ضربه قوچی هنگامی در لوله رخ می دهد که موجی از سیال با فشار بالا به یک مسیر بسته یا مسدود شده برخورد کنند که این اتفاق با توجه به وظیفه چک ولو مکرراً برای آن رخ می دهد. اما این نکته حائز اهمیت است که بروز این مشکل در این شیر مدل چرخشی یا نوسانی به دلیل بسته شدن سریع شیر در مواجه با مسیر معکوس جریان بسیار رایج است.
جریان معکوس سیال
جریان معکوس سیال زمانی رخ می دهد که سیالات قصد داشته باشند بر خلاف جهت جریان حرکت کنند، این اتفاق بیشتر در موقع تخلیه آب از داخل پمپ آب رخ می دهد که آب باید مسیری برخلاف مسیر همیشگی را طی کند.
نصب، راه اندازی و نگهداری نامناسب از Check Valve
چک ولو نیز مانند سایر قطعات مکانیکی نیاز دارد که اولاً به درستی نصب شود و ثانیاً به خوبی نگهداری شود، در غیر این صورت خسارات مالی فراوانی را به دستگاه وارد خواهد کرد. در صورتی که شیر طرفه قابل نصب در مسیر افقی را در مسیر عمودی لوله قرار دهیم، شیر خراب شده و به دستگاه آسیب وارد خواهد شد.
رسوبات داخل لوله
هر نوع سیالی دارای مقداری رسوب می باشد که تجمع زیاد این رسوبات در داخل این شیر می تواند مانع از باز و بسته شدن کامل شیر شود و چه بسا بعد از مدتی مکانیزم داخلی Check Valve را خراب کنند.
نصب شیر یکطرفه
نصب شیر یکطرفه کار پیچیده ای نیست و تقریبا ساده می باشد اما توجه به برخی نکات که در ادامه به آن ها اشاره کرده ایم، جهت آسیب ندیدن و درست کار کردن شیر ضروری می باشد.
- اولین و مهمترین نکته که باید در هنگام نصب شیر یکطرفه در هر سیستم لوله کشی اعم از شبکه لوله کشی آب، لوله کشی فاضلاب و حتی پمپ آب خانگی به آن توجه داشته باشید، جهت جریان سیالات می باشد زیرا عامل اصلی و تعیین کننده در جهت نصب شیر یکطرفه جهت جریان سیال می باشد. بنابراین عاملی که باعث می شود تا این شیر وظیفه خود (جلوگیری از بازگشت سیال برخلاف جهت مستقیم حرکت سیال) را به درستی انجام دهد، اتصال چک ولو در جهت جریان می باشد.
- نکته ی دیگری که باید مد نظر قرار داده شود انتخاب چک ولو مناسب کار شما می باشد. از آنجایی که این مدل شیر از نظر شکل دیسک، سایز و حتی جنس مواد تشکیل دهنده دارای تنوع بالایی است و شکل دیسک آن نوع بهره وری از آن را تعیین می کند همچنین برخی از شیرهای یکطرفه فقط در حالت عمودی نصب می شوند و برخی دیگر هم در مسیر افقی جریان سیال و هم در مسیر عمودی، لذا تشخیص اینکه کدام مدل از این شیر به منظور نصب در مسیر جریان مد نظر ما مناسب است، بسیار حائز اهمیت می باشد و بهتر است شیر مناسب فعالیت مورد نظر شما توسط مجری تاسیسات یا لوله کش انتخاب شود.
نحوه نصب شیر یکطرفه
جهت نصب شیر یکطرفه باید لوله مد نظر را که قصد داریم چک ولو را در مسیر عمودی و یا افقی آن نصب کنیم، در فاصله مناسبی برای نصب شیر یکطرفه بر روی آن ببریم. اگر لوله مورد نظر از جنس پی وی سی باشد می توان این کار را با استفاده از کاتر پی وی سی انجام داد و چنانچه جنس لوله فلزی باشد، از دستگاه های برش لوله فلزی استفاده می کنیم.
در این مرحله Check Valve را در جهت درست آن بر روی نقطه بریده شده از لوله قرار داده و با کمک فیتینگ مناسب آن را به سر لوله دیگر متصل می کنیم. توجه داشته باشید که در صورت نصب شیر یکطرفه بر روی لوله پی وی سی لازم است که قبل از آغشته کردن لوله به بتونه و چسب پی وی سی به منظور نصب شیر یکطرفه بر روی آن، محل برش خورده لوله سمباده کشی شود.
نکات قبل از راه اندازی چک ولو نصب شده:
- قبل از در سرویس قرار دادن این شیر باید تمام قطعات کاربردی شیر از نظر ظاهری چک شوند.
- از محکم بودن تمام پیچ ها اطمینان پیدا کنید.
- خط لوله ای که شیر در آن نصب می باشد باید عاری از هرگونه مواد خارجی باشد.
- قبل از راه اندازی شیر حداقل یکبار دیسک شیر را به طور کامل باز و بسته کنید تا از عملکرد آن اطمینان حاصل نمایید.
نحوه تعویض و نصب شیر یکطرفه
تعویض چک ولو بسیار ساده است بعد از اینکه با توجه به علائم ذکر شده در بالا متوجه شدید که مشکلی در Check Valve ایجاد شده است، جهت تعویض شیر یکطرفه کافیست جریان اصلی سیال در سیستم را قطع کنید،
سپس چک ولو قبلی را از محل فیتینگ خود باز نمایید بعد از انتخاب و تهیه چک ولو جدید در سایز، جنس و مدل متناسب با سیستم لوله کشی آن را با کمک فیتینگ مناسب در محل قبلی بر روی خط لوله متصل کنید. دوباره جریان اصلی سیال را وصل کرده و چک کنید که این مدل شیر جدید هیچگونه نشتی نداشته باشد..
راه های پیشگیری از بروز مشکل در Check Valve
اولین و مهمترین راهکار به منظور پیشگیری از بروز نقص در این شیرآلات، حفظ و نگهداری صحیح از شیر است. برای اولین قدم در این امر باید چک ولو را از هر گونه رسوب و آلودگی حفظ کرد.
این هدف تنها با نصب فیلتر در محل های مورد نظر لوله کسب می شود. همچنین شستشوی منظم خط لوله مانند تمیز کردن چک ولو فاضلاب می تواند آلودگی های سطح شیر را از بین برده و احتمال تشکیل مواد شیمیایی را در آن کاهش دهد. گریس کاری این شیر نیز راهکار دیگری به منظور افزایش عمر مفید این قطعه محسوب می شود.
در انتها باید به نکته مهمی به منظور پیشگیری از بروز مشکل در آن اشاره کنیم و آن انتخاب Check Valve در سایز مناسب آن است. باید این مدل شیر را بر اساس نیاز دستگاه انتخاب کرد نه بر مبنای سایز لوله ی آن.
همان طور که تا کنون متوجه شدید چک ولو یکی از اجزای بسیار ضروری در هرگونه سیستم مرتبط به آب، فاضلاب و حتی گازها به شمار می رود. اما در کنار اهمیت مجهز بودن سیستم به Check Valve بسیار مهم است که شیر از نوع مناسب انتخاب شده و به درستی نصب شود.
علاوه بر این تنها نصب شیر کفایت نمی کند و باید به طور مرتب آن را مورد بازبینی قرار دهید تا در صورت وجود مشکل آسیب زیادی به قطعه و سیستم وارد نشود. همراهان گرامی در صورت هرگونه سوال در زمینه خرید انواع چک ولو در برند های مطرحی نظیر Parker، تعویض و نصب شیر یکطرفه می توانید با کارشناسان فروش شرکت اینرژی از طریق راه های ارتباطی موجود، ارتباط برقرار نماید تا راهنمایی لازم را دریافت کنید.
قیمت شیر یکطرفه و نکات قبل خرید
هنگام خرید شیر یک طرفه، باید به چند نکته مهم توجه شود. شیرهای یک طرفه دارای انواع مختلفی بوده و لازم است تا قبل از خرید، شیر متناسب با نیازهای پروژه شناسایی شود. در مرحله بعد، استفاده از محصولات با برندهای معتبر و شناخته شده در اولویت خواهد بود. چرا که معمولا شیرهای تولید شده توسط شرکت های معتبر دارای کیفیت بالاتری بوده و اطمینان از عملکرد و طول عمر آن ها بیشتر است. از طرفی، توجه به سایز و اندازه شیرهای یک طرفه و مطابقت آن با لوله و پایپینگ مورد نظر نیز از نکات بسیار مهم است.
در جدول زیر لیست قیمت برخی شیرهای یکطرفه نشان داده شده است. اما با توجه به تغییرات و نوسان قیمت ها، می توانید با تماس با مجموعه اینرژی از قیمت روز شیرهای یکطرفه مطلع شوید.
لیست قیمت اننواع شیر یکطرفه | |
شیر یکطرفه برنجی با فیلتر خنبره اسپانیا سایز 1 اینچ | 700000 تومان |
شیر یکطرفه برنجی خنبره اسپانیا سایز 1 اینچ | 650000 تومان |
شیر یکطرفه برنجی یورک ایتالیا سایز 1 اینچ | 520000 تومان |
دیسک چک ولو استیل 16 بار طرح اکون سایز 1 اینچ | 1250000 تومان |
خرید آنلاین شیر یکطرفه
هنگام خرید شیر یک طرفه باید به عواملی مانند جنس، شرایط نصب، محیط و نوع سیال توجه شود. وب سایت اینرژی به عنوان یکی از بهترین منابع فروش شیر یک طرفه یا چک ولو با ارائه لیست قیمت و تخفیف های ویژه، این امکان را برای مشتریان به وجود آورده تا بتوانند شیرهای یکطرفه را با تخفیف خریداری کنند. بنابراین، در صورت نیاز، کارشناسان با تجربه اینرژی آماده اند تا شما را در انتخاب مناسب ترین محصول یاری دهند. برای دریافت اطلاعات بیشتر و مشخصات فنی و استعلام قیمت روز انواع شیر یک طرفه، می توانید با کارشناسان اینرژی تماس بگیرید.
سلام نحوه تعویض و نصب شیر یکطرفه به چه شکلی است؟ممنون از پاسخگویی ادمین سایت اینرژی
یک سوال از حضورتون داشتم که آیا شیر یکطرفه باعث افت جریان میشه؟